Հայաստանի ՏՏ ոլորտը Կովկասի տարածաշրջանում ամենազարգացած և առաջադեմ ճյուղերից մեկն է։ Այս աճը մեծապես պայմանավորված է ՏՏ մասնագետների և ընկերությունների համար ստեղծված բարենպաստ պայմաններով։ Վերջին տարիներին Հայաստանում ներդրվել են նպատակային հարկային արտոնություններ և պետական աջակցության ծրագրեր, որոնք միտված են խրախուսելու ինչպես տեղական մասնագետներին, այնպես էլ արտասահմանցի մասնագետներին՝ երկրում բիզնես ստեղծելու և զարգացնելու համար։
Սույն հոդվածում քննարկվում են Հայաստանում գործող ՏՏ ընկերությունների նկատմամբ կիրառվող հիմնական հարկային ռեժիմները, ինչպես նաև երկրում ՏՏ բիզնես վարելու հիմնական առավելությունները։
Գրանցում և հարկային նույնականացում
Հայաստանում գործունեություն սկսելու և հարկային պարտավորությունները կատարելու համար ինչպես գործատուն, այնպես էլ աշխատակիցները պետք է ստանան հարկ վճարողի հաշվառման համարը (ՀՎՀՀ)։
ՀՎՀՀ-ն շնորհվում է իրավաբանական անձի կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ գրանցման ժամանակ՝ Պետական ռեգիստրի գործակալության միջոցով, e-register էլեկտրոնային պաշտոնական հարթակի կամ Պետական եկամուտների կոմիտե դիմելու միջոցով։
ՀՎՀՀ ստանալուց հետո ընկերությունը պարտավոր է դիմել Պետական եկամուտների կոմիտե՝ կիրառելի հարկային ռեժիմն ընտրելու և հաստատելու համար։
ՏՏ ընկերությունների համար շրջանառության 1% հարկ
2025թ. հունվարից Հայաստանում ներդրվել են զգալի հարկային արտոնություններ տեխնոլոգիական ընկերությունների համար, այդ թվում՝ շրջանառության հարկի իջեցված՝ 1% դրույքաչափը (ի տարբերություն շահութահարկի ստանդարտ՝ հարկման ռեժիմից կախված 18-20% դրույքաչափի)։
Այս արտոնությունը կիրառվում է բացառապես շրջանառության հարկի ռեժիմով գործող և սահմանված չափանիշներին համապատասխանող ՏՏ ընկերությունների նկատմամբ։
Հիմնական բնութագրերը և պահանջները.
- 1% հարկը կիրառվում է համախառն եկամտի նկատմամբ։
- Արտոնյալ ռեժիմը հասանելի է միայն այն ընկերություններին, որոնց տարեկան եկամուտը չի գերազանցում ՀՀ 115 միլիոն դրամը (մոտավորապես 300 000 ԱՄՆ դոլար)։
- Ծրագիրը գործում է մինչև 2031թ. դեկտեմբերի 31-ը։
- Ընկերությունը պետք է գրանցված լինի պետական ռեգիստրում որպես բարձր տեխնոլոգիական ընկերություն։
- Տարեկան եկամտի առնվազն 90%-ը պետք է ձևավորվի համապատասխան բարձր տեխնոլոգիական գործունեությունից։
Հաշվարկի օրինակ.
- Համախառն եկամուտ՝ 100 000 000 դրամ
- Շրջանառության հարկ՝ 1% = 1 000 000 դրամ
Նշված գումարը ընկերության տարեկան ընդհանուր հարկային պարտավորությունն է և զգալիորեն ցածր է շահութահարկի ստանդարտ գումարից։
Լրացուցիչ հարկային արտոնություններ
Լրացուցիչ հարկային արտոնությունները, այդ թվում՝ աշխատավարձի ծախսերի 200% նվազեցվող ճանաչումը և եկամտահարկի 50-60% վերադարձը, կիրառվում են ՏՏ ընկերությունների՝ շահութահարկ վճարողների նկատմամբ, որոնք իրականացնում են որակավորված տեխնոլոգիական գործունեություն։
Աշխատավարձի ծախսերի 200% նվազեցում
- Կիրառվում է բարձր տեխնոլոգիական գործունեություն իրականացնող ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների նկատմամբ։
- Տարածվում է բարձր տեխնոլոգիական գործունեությամբ անմիջականորեն զբաղված աշխատակիցների աշխատավարձի և դրան հավասարեցված վճարումների վրա (բացառությամբ Հայաստանում բնակվելու իրավունք չունեցող օտարերկրյա քաղաքացիների)։
- Կիրառվում է անկախ շահութահարկից արդեն կատարված նվազեցումներից։
- Թույլատրվում է այն պայմանով, որ մինչև 10% եկամուտ կարող է ձևավորվել այլ տեսակի գործունեությունից։
Հատուկ ռեժիմ ԳՀՓԿԱ-ի համար (գիտահետազոտական և փորձակոնստրուկտորական աշխատանքներ) (R&D)
- 200% նվազեցումը կիրառվում է նաև պետության կողմից հաստատված գիտահետազոտական և փորձակոնստրուկտորական աշխատանքներում ներգրավված աշխատակիցների նկատմամբ։
- Այս դեպքում հարկային բազայի 50% սահմանափակումը չի կիրառվում։
Սահմանափակումներ.
- Ընդհանուր առմամբ, ընդհանուր նվազեցումները չեն կարող գերազանցել հարկվող բազայի 50%-ը (բացառությամբ ԳՀՓԿԱ-ի)։
- Պետական հաստատման չեղարկման դեպքում հարկային պարտավորությունները վերահաշվարկվում են ընդհանուր կանոններով։
Եկամտահարկի վերադարձ
- 60% վերադարձ եկամտահարկի տրամադրվում է միգրանտների և կրտսեր մասնագետների աշխատանքի ընդունող ընկերություններին (01.01.2025-31.12.2031 ժամանակահատվածում)։
- 50% վերադարձ եկամտահարկի տրամադրվում է աշխատակիցների ուսուցման ծախսերի դիմաց։
Արտոնությունների կիրառման պահանջները
Այս արտոնությունը կիրառվում է պետության կողմից հաստատված բարձր տեխնոլոգիական գործունեությամբ զբաղվող և մասնագիտական պաշտոնների ցանկում ընդգրկված մասնագիտացված աշխատակիցների աշխատավարձի և նմանատիպ վճարումների նկատմամբ, պայմանով, որ.
– Աշխատակիցներն ուղղակիորեն աշխատում են ընկերությունում
– նրանք ունեն Հայաստանում օրինական բնակության կարգավիճակ
- Ընկերությունը պետք է գրանցված լինի որպես բարձր տեխնոլոգիական գործունությամբ զբաղվող գործունեություն։
- Եկամտի առնվազն 90%-ը պետք է ձևավորվի համապատասխան գործունեությունից։
- Բարձր տեխնոլոգիական ընկերության կարգավիճակը ենթակա է տարեկան հաստատման։
- Շրջանառության հարկի ռեժիմով գործող ընկերությունները պարտավոր են ներկայացնել եռամսյակային հարկային հաշվետվություն՝ հաշվետու եռամսյակի ավարտից հետո 20 օրվա ընթացքում։
- Ֆինանսական փաստաթղթերը պետք է պահպանվեն առնվազն 5 տարի։
- Յուրաքանչյուր աշխատակցի հետ պետք է կնքվի գրավոր աշխատանքային պայմանագիր, որը գրանցված է հարկային մարմիններում։
- Օտարերկրյա աշխատողների համար կարող է անհրաժեշտ լինել աշխատանքի թույլտվություն, սակայն ՏՏ մասնագետների համար հնարավոր են պարզեցված ընթացակարգեր։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչ է տեղի ունենում 115 միլիոն դրամ եկամտի շեմը գերազանցելու դեպքում։
Նշված սահմանաչափը գերազանցելու դեպքում ընկերությունն ավտոմատ կերպով անցնում է հարկման ընդհանուր ռեժիմի՝ սկսած հաջորդ հաշվետու տարուց։ Այս դեպքում կիրառվում է 18% շահութահարկ և 20% ավելացված արժեքի հարկ (ԱԱՀ)։
Այս դեպքում պահպանվում է աշխատավարձի ծախսերի 200% նվազեցումը կիրառելու հնարավորությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս զգալիորեն նվազեցնել փաստացի հարկային բեռը, հատկապես ակտիվ գիտահետազոտական գործունեություն իրականացնող ընկերությունների համար։
Մինչև ե՞րբ են գործում արտոնությունները։
Հարկային արտոնությունները, այդ թվում՝ 1% շրջանառության հարկը և եկամտահարկի վերադարձը, գործում են մինչև 2031թ. դեկտեմբերի 31-ը։
Անհրաժե՞շտ է տարեկան կտրվածքով հաստատել կարգավիճակը։
Այո, ՏՏ ընկերությունները պարտավոր են ամեն տարի հաստատել բարձր տեխնոլոգիական ընկերության կարգավիճակը՝ հարկային արտոնությունների կիրառումը շարունակելու համար։