Ֆինանսների և բիզնեսի աշխարհում իրենց աճի կամ անկման տարբեր փուլերում գտնվող ընկերությունները հաճախ բախվում են երկընտրանքի առաջ՝ ինչպե՞ս հայթայթել կապիտալ։ Արդյո՞ք ընդունել նոր բաժնետերեր բաժնային ֆինանսավորման միջոցով, թե՞ նախընտրել փոխառության եղանակով ֆինանսավորումը։ Բաժնային ֆինանսավորման ուղով գնալիս ընկերություններն ու ներդրողները պետք է ձևակերպեն իրենց իրավահարաբերությունները ներդրումային պայմանագրերի միջոցով։ Այս հոդվածում ներկայացվում է ներդրումային պայմանագրերի վերաբերյալ ընդհանուր ակնարկ՝ լուսաբանելով դրանց տեսակները, հիմնական նկատառումները և իրավական կառուցվածքը։

Ի՞նչ է ներդրումային պայմանագիրը

Ներդրումային պայմանագիրը իրավաբանորեն պարտադիր փաստաթուղթ է, որը կարգավորում է ներդրողի և ընկերության (ներդրման օբյեկտի) միջև հարաբերությունները։ Այս պայմանավորվածության շրջանակում ներդրողը ներդնում է կապիտալ, իսկ ընկերությունը դրա դիմաց փոխանցում է ֆինանսական ակտիվներ, ինչպիսիք են բաժնետոմսերը, օպցիոնները կամ պարտատոմսերը, որոնք ապահովում են ներդրման պաշտպանվածությունը։ Կարևոր է նշել, որ ներդրումային պայմանագիրը բազմակողմանի պայմանագիր է, որը սահմանում է ներդրման հետ կապված կարևորագույն պայմանները։

Ներդրումային պայմանագրերի տեսակները

Գոյություն ունեն ներդրումային պայմանագրերի տարբեր տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը հարմարեցված է կոնկրետ իրավիճակների համար։ Կախված գործարքի կառուցվածքից և հանգամանքներից՝ գործնականում կիրառվում են ներդրումային պայմանագրերի տարբեր տեսակներ։ Ստորև ներկայացված են դրանցից ամենատարածվածները.

Բաժնետոմսերի առուվաճառքի պայմանագիր (հայտնի է նաև որպես բաժնետոմսերի բաժանորդագրության պայմանագիր). սա պարզ պայմանավորվածություն է, որի ընթացքում ընկերությունը թողարկում է նոր բաժնետոմսեր (սովորական կամ արտոնյալ) և վաճառում է դրանք ներդրողին նախապես համաձայնեցված գնով։ Օրինակ՝ երբ Facebook-ը վաղ շրջանում կապիտալի կարիք ուներ, այն կնքեց բաժնետոմսերի առուվաճառքի պայմանագիր մի ներդրողի հետ, որը ստացավ բաժնետոմսեր՝ իր ներդրման դիմաց։

Օպցիոնային պայմանագիր. գնորդին տալիս է ապագայում ընկերության բաժնետոմսերը նախապես սահմանված գնով ձեռք բերելու իրավունք։ Եթե բաժնետոմսերի արժեքն աճում է, օպցիոնի սեփականատերը կարող է դրանք ձեռք բերել ընթացիկ շուկայական արժեքից ցածր գնով։ Google-ը կիրառել է այս մեխանիզմը՝ աշխատակիցներին բաժնետոմսերի օպցիոններ տրամադրելով, ինչը թույլ էր տալիս նրանց ընկերության բաժնետոմսերը գնել ֆիքսված գնով, որը հաճախ կոչվում է կատարման գին:

Փոխարկելի փոխառության պարտագիր (convertible loan note). այս դեպքում ներդրողը վարկ է տրամադրում ընկերությանը՝ ստանալով տոկոսներ հիմնական գումարից։ Բացի այդ, նա հնարավորություն ունի փոխարկելու վարկը (ներառյալ հիմնական գումարը և տոկոսները) ընկերության բաժնետոմսերի։ Airbnb-ն օգտագործել է փոխարկելի փոխառության պարտագրեր՝ որպես միջոց միջոցներ հայթայթելու համար՝ միաժամանակ ներդրողներին հնարավորություն տալով իրենց պարտքը փոխարկել բաժնեմասի։ Հիմնադիրները, ովքեր ընտրություն են կատարում SAFE-ի և փոխարկելի փոխառության միջև, մանրամասն համեմատություն կգտնեն մեր «SAFE ընդդեմ փոխարկելի փոխառության. ի՞նչ ընտրել հիմնադիրների համար» ուղեցույցում։

Ապագա բաժնեմասի պարզ պայմանագիր (SAFE). սովորաբար կիրառվում է ստարտափներում և ներդրողներին թույլ է տալիս ձեռք բերել բաժնեմաս (օրինակ՝ բաժնետոմսեր) որոշակի իրադարձությունների ի հայտ գալու դեպքում, ինչպիսիք են ընկերության աճը կամ հաջող վաճառքը։ Y Combinator-ի կողմից աջակցվող այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսին Dropbox-ն է, օգտագործել են SAFE՝ վաղ փուլի ներդրողներ ներգրավելու համար։ Հայաստանի օրենսդրության համաձայն SAFE պայմանագրերի գործողության ամբողջական ակնարկի համար տե՛ս մեր «SAFE պայմանագրերը Հայաստանում» ուղեցույցը։

Ներդրումային պայմանագրերի այլ տեսակներ. Սահմանափակ բաժնետոմսերի պայմանագիր (Restricted Stock), հետաձգված վարձատրություն (Deferred Compensation), ռոյալթի և այլն։

Ներդրումային պայմանագիր կազմելիս հաշվի առնվող հիմնական հարցեր

Փուլային վճարումներ (Tranche Payments). փուլային վճարումները ընդհանուր ներդրման գումարի կառուցվածքավորված մասերն են, որոնք հաճախ կապվում են կոնկրետ գործոն-իրադարձությունների կամ նպատակային ցուցանիշների ձեռքբերման հետ։ Երբ Tesla-ն ներդրում ստացավ վենչուրային ընկերությունից, փուլերը կառուցվածքավորվեցին՝ կապված իրենց էլեկտրական մեքենաների արտադրության նպատակային ցուցանիշների հետ։

Ելքի ռազմավարություն. որպես կանոն, ներդրողները նախընտրում են ունենալ պահուստային պլան այն դեպքի համար, եթե ներդրման հետ կապված կամ ներդրման օբյեկտ հանդիսացող ընկերության հետ հարաբերություններում ինչ-որ բան այն չգնա։ Չնախատեսված իրադարձությունների հետևանքներից պաշտպանվելու համար, ինչպիսիք են չլուծվող վեճերը, սնանկությունը կամ պարզապես ծրագրերի փոփոխությունը, կարևոր է պայմանագրում ներառել ելքի ռազմավարության վերաբերյալ դրույթներ։ Դրանք սահմանում են, թե ինչ կպատահի ներդրողի ֆինանսական ակտիվների հետ, երբ վերջինս որոշի հեռանալ, և ինչպես կվերադարձվի նրա ներդրումը։ Ներդրումային պայմանագրի հետ մեկտեղ Հայաստանում գրագետ կազմված բաժնետերերի համաձայնագիրը կարգավորում է հիմնադիրների և ներդրողների միջև գործարքի փակումից հետո շարունակվող հարաբերությունները՝ ընդգրկելով քվեարկության իրավունքները, փոխանցման սահմանափակումները, tag-along և drag-along իրավունքները, ինչպես նաև վեճերի կարգավորման մեխանիզմները։

Ներդրումային պայմանագրի ստանդարտ կառուցվածքը

Ստանդարտ ներդրումային պայմանագիրը սովորաբար բաղկացած է հետևյալ բաժիններից.

Կողմերի անվանումները. նշվում են ներդրողի և ներդրման օբյեկտի տվյալները։

Նախաբան. ներկայացնում է նախնական պայմանավորվածությունների և գործարքի համատեքստի ընդհանուր նկարագիրը։

Ներդրում. սահմանում է ներդրման գումարը և փուլերին վերաբերող մանրամասները։

Բաժնետոմսեր. նկարագրում է ներդրման դիմաց տրամադրվող ֆինանսական ակտիվների տեսակը և քանակը։

Նպատակային ցուցանիշներ և գործոն-իրադարձություններ. սահմանում է այն գործոնները, որոնց առաջացումով հասանելի են դառնում փուլային վճարումները։

Կառավարում և վերահսկողություն. կարգավորում է քվեարկության իրավունքները կամ ներդրողի մասնակցությունը տնօրենների խորհրդի գործերին։

Հավաստիացումներ և երաշխիքներ. ամրագրում է ընկերության գործունեության ցուցանիշների և տրամադրված տվյալների հավաստիության վերաբերյալ երաշխիքները։

Սահմանափակող դրույթներ. սահմանում է ընկերության կառավարման հետ կապված չմրցակցության պարտավորությունները։

Գաղտնիություն. երկու կողմերին էլ պարտավորեցնում է պահպանել ներդրման հետ կապված տեղեկատվության գաղտնիությունը։

Ելք. սահմանում է հետգնման պայմանները ներդրողի ելքի դեպքում։

Այլ դրույթներ. ներառում են դրույթներ լուծման, կիրառելի իրավունքի և այլ հարցերի վերաբերյալ։

Ստորագրություններ. ամրագրում են պայմանագիրը ներգրավված կողմերի ստորագրություններով։

Ներդրումային պայմանագրերը բարդ, սակայն կարևորագույն գործիքներ են բիզնեսի և ֆինանսների աշխարհում։ Երկու կողմերի իրավունքների և պարտականությունների միջև արդար հավասարակշռության հասնելը կարևոր է։ Գրագետ կազմված պայմանագիրը նվազագույնի է հասցնում վեճերը և հիմք է ստեղծում բիզնեսի հաջող զարգացման համար։

Ինչպե՞ս կարող է մեր իրավաբանական ընկերությունը օգնել Ձեզ կառուցվածքավորելու ներդրումային պայմանագրերը Հայաստանում

Եթե Ձեզ անհրաժեշտ է մասնագիտական աջակցություն և փորձագիտություն ներդրումային պայմանագրերի կառուցվածքավորման և բանակցությունների հարցում, մեր իրավաբանական ընկերությունը պատրաստ է Ձեզ օգնել։ Հայաստանում մեր կորպորատիվ իրավաբանական ծառայությունները ներառում են ներդրումային պայմանագրերի կազմում, բաժնետոմսերի առուվաճառքի պայմանագրեր, փոխարկելի փոխառության պայմանագրերի կառուցվածքավորում, SAFE պայմանագրեր, ինչպես նաև ընկերությունների և ներդրողների համար շարունակական իրավաբանական աջակցություն՝ իրենց շահերը պաշտպանող և հաջող ֆինանսական հարաբերություններ խթանող պայմանագրեր կազմելու հարցում։