Հայաստանի Հանրապետությունում ընդունվել են «Օտարերկրացիների մասին» և «Պետական տուրքի մասին» օրենքներում մի շարք կարևոր փոփոխություններ, որոնք ուժի մեջ կմտնեն 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից։ Այս փոփոխությունները էականորեն վերափոխում են օտարերկրյա աշխատողների ներգրավման, կացության թույլտվությունների տրամադրման և միգրացիոն գործընթացների կարգավորման գործող համակարգը։
Կացության թույլտվությունների տարեկան քվոտաներ
Ամենակարևոր փոփոխություններից մեկը կացության թույլտվությունների տրամադրման քվոտային համակարգի ներդրումն է։
Նոր կարգավորման համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը կսահմանի յուրաքանչյուր տարվա ընթացքում տրամադրվող կացության թույլտվությունների առավելագույն քանակը՝ ըստ կացության կարգավիճակի տեսակների և աշխատաշուկայի պահանջների։
Գործնականում սա նշանակում է, որ օտարերկրյա աշխատողների ներգրավումը կդառնա ավելի կառուցվածքային և կառավարվող, ընդ որում՝ ներգրավումը կախված կլինի կառավարության կողմից սահմանված տարեկան սահմանաչափերից, այլ ոչ թե աշխատաշուկայի յուրաքանչյուր դեպքի գնահատումներից։
Աշխատանքային մուտքի վիզա
Մեկ այլ կարևոր նորամուծություն է Աշխատանքային մուտքի վիզայի (Work Entry Visa) ներդրումը, որը նախկինում նախատեսված չէր ՀՀ միգրացիոն օրենսդրությամբ։
Այս վիզան օտարերկրյա քաղաքացիներին հնարավորություն կտա մուտք գործել Հայաստան՝ կարճաժամկետ աշխատանքային գործունեություն իրականացնելու նպատակով։ Վիզան կարող է տրամադրվել մինչև 120 օր ժամկետով՝ մեկանգամյա կամ բազմակի մուտքի իրավունքով։
Վիզայի գործողության ընթացքում օտարերկրյա քաղաքացին կարող է՝
- մուտք գործել Հայաստան՝ աշխատանքի նպատակով,
- Հայաստանի տարածքից դիմել ժամանակավոր կացության թույլտվության համար,
- կամ ստանալ արդեն հաստատված կացության թույլտվությունը։
Աշխատանքային մուտքի վիզան ենթակա չէ երկարաձգման և կարող է տրամադրվել տարեկան միայն մեկ անգամ, ինչի արդյունքում այն հանդիսանում է բացառապես ժամանակավոր, սակայն մուտքի համար կարևոր իրավական հիմք է։
Դիմումների ներկայացման նոր կարգ
Փոփոխություններով առավել հստակ կարգավորվում է նաև կացության թույլտվության ձևակերպման ընթացակարգը։
Դիմորդները պետք է անձամբ ներկայանան՝
- կացության քարտ ստանալու,
- կենսաչափական տվյալներ (մատնահետքեր) հանձնելու,
- ինչպես նաև էլեկտրոնային ստորագրություն տրամադրելու նպատակով։
Միայն այս գործընթացի ավարտից հետո կտրամադրվեն կացության քարտերը և թվային նույնականացումը, ինչպիսին է օրինակ բջջային նույնականացումը։
Միաժամանակ անփոփոխ է մնում գործող կանոնը, համաձայն որի՝ եթե կացության թույլտվության տրամադրումը մերժվել է, նույն անձը կարող է կրկին դիմել միայն մեկ տարի անց։
Աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցումը և կացության թույլտվության ուժը
Փոփոխություններով խստացվում են նաև աշխատանքի հիմքով տրամադրված կացության թույլտվությունների պահպանման պայմանները։
Եթե օտարերկրյա քաղաքացու աշխատանքային հարաբերությունները դադարեցվեն, ապա նրա կացության թույլտվությունը կարող է ուժը կորցրած ճանաչվել, եթե 15 աշխատանքային օրվա ընթացքում էլեկտրոնային համակարգում չգրանցվի նոր աշխատանքային պայմանագիր։
Այսպիսով, աշխատանքի հիմքով կացության կարգավիճակը առավել սերտորեն կապվում է Հայաստանի Հանրապետությունում փաստացի գործող աշխատանքային հարաբերությունների հետ։
Մշտական կացության թույլտվություն ստանալու նոր հիմքեր
Փոփոխություններով ընդլայնվում են նաև այն դեպքերը, երբ օտարերկրյա քաղաքացին կարող է ստանալ մշտական կացության թույլտվություն։
Մասնավորապես, մշտական կացության թույլտվություն կարող է տրամադրվել այն օտարերկրյա քաղաքացիներին, ովքեր՝
- իրականացրել են ձեռնարկատիրական գործունեություն Հայաստանում և նախորդ հինգ տարիներից առնվազն երեք տարվա ընթացքում ունեցել են ժամանակավոր կացության կարգավիճակ,
- կամ կատարել են ներդրում Հայաստանի Հանրապետությունում։
Բացի այդ, ներդրում իրականացրած օտարերկրյա քաղաքացիները, որոնք կհամապատասխանեն սահմանված չափանիշներին, նույնպես կկարողանան դիմել մշտական կացության թույլտվության համար։
Մշտական կացության թույլտվությունը կտրամադրվի 5 տարի ժամկետով։
Օտարերկրյա քաղաքացիները կարող են բնակության իրավունք ստանալ ձեռնարկատիրական գործունեության միջոցով, եթե՝
- հանդիսանում է հայկական ընկերության բաժնետեր, մասնակից կամ արժեթղթերի սեփականատեր և ներդրել է ընկերության կանոնադրական կապիտալում առնվազն 2,000,000 դրամ, կամ ձեռք է բերել նույն արժեքի բաժնեմաս կամ արժեթուղթ,
- գործում է որպես անհատ ձեռնարկատեր և իր ձեռնարկատիրական հաշիվներում մշտապես պահպանում է առնվազն 1,000,000 դրամ (կամ համարժեք արտարժույթ),
- կամ դիմում ներկայացնելուն նախորդող 60 օրվա ընթացքում ապահովել է առնվազն 1,000,000 դրամ ձեռնարկատիրական շրջանառություն (կամ համարժեք արտարժույթ)։
Կացության կարգավիճակի դադարեցման հիմքերը
Կացության կարգավիճակը կարող է չեղյալ հայտարարվել, եթե ներդրումը նվազում է 1,000,000 ՀՀ դրամից, կամ եթե ներդրված կապիտալը հանվում է ընկերությունից, կամ եթե կացության կարգավիճակ ստանալուց հետո 180 օրվա ընթացքում հարկային գործունեության որևէ գրանցում չի կատարվում:
Այնուամենայնիվ, չեղյալ հայտարարումը չի կիրառվի, եթե օտարերկրյա քաղաքացին վերաներդնի առնվազն 1,000,000 ՀՀ դրամ մեկ այլ հայկական ընկերությունում կամ մեկ ամսվա ընթացքում ներդրումը փոխանցի մեկ այլ հայկական իրավաբանական անձի կանոնադրական կապիտալ:
Ներդրման հիմքով մշտական կացության կարգավորում
Ներդրման հիմքով մշտական կացության տրամադրման կարգն առայժմ ամբողջությամբ կարգավորված չէ։
Համապատասխան պահանջները, իրավասության չափանիշները և ընթացակարգերը սահմանվելու են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից ընդունվելիք ենթաօրենսդրական ակտերով։ Այս փուլում օրենքը սահմանում է միայն ընդհանուր իրավական շրջանակը։
Պետական տուրքի փոփոխություններ
Փոփոխություններ են կատարվել նաև «Պետական տուրքի մասին» օրենքում։
Վերանայվել են կացության թույլտվությունների տրամադրման, երկարաձգման և այլ վարչական ծառայությունների համար նախատեսված պետական տուրքերը, ինչպես նաև սահմանվել են նոր պետական տուրքեր, այդ թվում՝ Աշխատանքային մուտքի վիզայի տրամադրման համար։
Միաժամանակ օրենքով հստակ ամրագրվել է, որ դիմումի մերժման դեպքում վճարված պետական տուրքը ենթակա չէ վերադարձման։
Եզրակացություն
Ընդհանուր առմամբ, ընդունված փոփոխությունները զգալիորեն փոխում են Հայաստանի Հանրապետության միգրացիոն և օտարերկրյա աշխատուժի ներգրավման իրավական համակարգը։
Քվոտային համակարգի ներդրումը, աշխատանքային մուտքի վիզայի սահմանումը, ինչպես նաև ընթացակարգային նոր պահանջներն ու վերահսկողության խստացումը նպատակ ունեն ձևավորելու առավել կանխատեսելի և կարգավորված միգրացիոն քաղաքականություն։
Գործատուների համար սա նշանակում է, որ օտարերկրյա աշխատողների ներգրավման գործընթացը պետք է պլանավորվի՝ հաշվի առնելով ոչ միայն օրենսդրական համապատասխանության պահանջները, այլև տարեկան սահմանվող քվոտաները և աշխատանքի շարունակականության հետ կապված նոր պարտավորությունները։