Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելը պաշտոնական իրավական ընթացակարգ է, որի շրջանակներում անձը դիմում է իրավասու պետական մարմիններին՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը դադարեցնելու մասին դիմումով: Հրաժարման հիմք կարող են հանդիսանալ այլ պետության քաղաքացիություն ստանալը, արտերկրում մշտապես բնակվելը, անձնական կամ ընտանեկան հանգամանքները, ինչպես նաև իրավական կարգավիճակի փոփոխությունը:

Քաղաքացիության ձեռքբերման և դադարեցման հարցերը կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության «Քաղաքացիության մասին» օրենքով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2026 թվականի հունվարի 22-ի N 97-Ն որոշմամբ:

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցման հիմքերը

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը կարող է դադարեցվել հետևյալ հիմքերով.

• օրենսդրությամբ սահմանված կարգով այլ պետության քաղաքացիություն ձեռք բերելը.
• օրենքով նախատեսված դեպքերում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից զրկելը.
• Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված այլ հիմքեր:

Արդյո՞ք Հայաստանի քաղաքացիությունը ինքնաբերաբար դադարում է այլ պետության քաղաքացիություն ստանալիս

Ոչ: Այլ պետության քաղաքացիություն ստանալը կամ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելու մտադրության հայտնումը ինքնաբերաբար չի հանգեցնում ՀՀ քաղաքացիության դադարեցմանը:

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը դադարում է միայն Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրի հրապարակումից հետո: Մինչև այդ հրամանագրի ուժի մեջ մտնելը՝ անձը շարունակում է համարվել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի՝ բոլոր համապատասխան իրավունքներով և պարտականություններով:

Քաղաքացիությունից հրաժարվելու դիմումի ներկայացման կարգը

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցման մասին դիմումը՝ օրենսդրությամբ նախատեսված փաստաթղթերի հետ միասին, ներկայացվում է անձամբ.

• Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության անձնագրային-վիզային վարչություն, եթե դիմողը գտնվում է Հայաստանի տարածքում. կամ
• Հայաստանի Հանրապետության դեսպանատուն կամ հյուպատոսական հիմնարկ, եթե դիմողը մշտապես բնակվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս:

2026 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության ձեռքբերման կամ դադարեցման դիմումների ներկայացումը, փաստաթղթերի ստուգումը, գործերի քննարկումը, ինչպես նաև բնօրինակ փաստաթղթերի ներկայացման համար հերթագրումն իրականացվում են բացառապես «MCS Citizenship» (mcs-citizenship.am) էլեկտրոնային գործերի կառավարման համակարգի միջոցով:

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը

Որպես կանոն, դիմողը պետք է ներկայացնի հետևյալ փաստաթղթերը.

1. Լրացված դիմում (հարցաթերթիկ):
2. Գործող անձնագիր և դրա պատճենը:
3. Ծննդյան վկայական և դրա պատճենը:
4. Վեց 35 × 45 մմ չափսի նոր գունավոր լուսանկար:
5. Ամուսնության վկայական և դրա պատճենը (առկայության դեպքում):
6. Դիմողի երեխաների ծննդյան վկայականները և դրանց պատճենները (առկայության դեպքում):
7. Զինվորական գրքույկ (զինվորական հաշվառման ենթակա անձանց համար):
8. Պետական տուրքի վճարումը հավաստող փաստաթուղթ:
9. Եթե դիմողն արդեն այլ պետության քաղաքացի է՝ տվյալ պետության իրավասու մարմնի կողմից տրված գործող անձնագիր՝ հայերեն նոտարական վավերացմամբ թարգմանության հետ միասին:
10. Եթե դիմողը դեռևս ձեռք չի բերել այլ պետության քաղաքացիություն՝ համապատասխան օտարերկրյա պետության իրավասու մարմնի կողմից տրված գրավոր հաստատում առ այն, որ դիմողն ունի այդ պետության քաղաքացիություն ձեռք բերելու օրինական իրավունք, հայերեն նոտարական վավերացմամբ թարգմանության հետ միասին:

Պետական տուրք

Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության «Պետական տուրքի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածի՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցման (քաղաքացիությունից հրաժարվելու) համար պետական տուրքի չափը կազմում է 150 000 (հարյուր հիսուն հազար) դրամ (ՀՀ դրամ):

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելու իրավական հետևանքները

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցման մասին Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո հայկական անձնագիրը և ազգային նույնականացման քարտը (ID-քարտը) կորցնում են իրենց իրավական ուժը:

Քաղաքացիության դադարեցման պահից անձը դադարում է համարվել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի և կորցնում է սահմանադրական և այլ իրավունքները, որոնք վերապահված են բացառապես Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին:

Մասնավորապես, նման անձը.

• այլևս իրավունք չունի մասնակցելու Հայաստանի Հանրապետությունում անցկացվող ընտրություններին և հանրաքվեներին.
• չի կարող ընտրվել կամ նշանակվել պետական պաշտոնների, որոնց զբաղեցման համար Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության առկայությունը պարտադիր պահանջ է.
• կորցնում է բացառապես Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին վերապահված քաղաքական իրավունքները:

Եթե քաղաքացիության դադարեցումից հետո անձը չունի Հայաստանում բնակվելու այլ օրինական հիմքեր (օրինակ՝ կացության իրավունք), նրա հետագա գտնվելը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կկարգավորվի օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբ կիրառվող օրենսդրությամբ: Կախված անձի նոր քաղաքացիությունից և գործող միգրացիոն ռեժիմից՝ նրան կարող է անհրաժեշտ լինել վիզա կամ կացության իրավունք ստանալ Հայաստանում օրինական գտնվելու համար:

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության դադարեցումը կարող է ազդել նաև զինվորական հաշվառման և զինվորական ծառայության պարտականությունների կատարման հարցերի վրա: Սակայն իրավական հետևանքները կախված են յուրաքանչյուր դեպքի կոնկրետ հանգամանքներից, այդ թվում՝ անձի տարիքից, զինվորական կարգավիճակից և քաղաքացիության դադարեցմանը նախորդող՝ արդեն առաջացած պարտավորությունների առկայությունից:

Եզրակացություն

Նախքան Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունից հրաժարվելու վերաբերյալ որոշում կայացնելը, խորհուրդ է տրվում մանրակրկիտ գնահատել այդ քայլի հնարավոր իրավական, հարկային, միգրացիոն, ժառանգական, գույքային և այլ սահմանահատող (անդրսահմանային) հետևանքները, հատկապես եթե անձը շարունակում է Հայաստանում ունենալ գույք, ձեռնարկատիրական գործունեություն կամ այլ իրավական շահեր:

Քանի որ յուրաքանչյուր իրավիճակ ունի իր առանձնահատկությունները և կարող է առնչվել կարևոր իրավական հարցերի հետ, քաղաքացիությունից հրաժարվելու ընթացակարգը սկսելուց առաջ խորհուրդ է տրվում ստանալ մասնագիտական իրավաբանական խորհրդատվություն:

Իրավական ծանուցում

Սույն հոդվածն ունի բացառապես ընդհանուր տեղեկատվական բնույթ և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն: Հայաստանի օրենսդրությունը և վարչական պրակտիկան կարող են փոփոխվել, և օրենքի կիրառումը կախված է յուրաքանչյուր գործի կոնկրետ հանգամանքներից: Ընթերցողներին խորհուրդ է տրվում սույն հրապարակման տեղեկատվության հիման վրա որևէ որոշում կայացնելուց առաջ դիմել մասնագիտական իրավաբանական խորհրդատվության: